جایزه دانشگاهی شهید بهروز مرادی (اولین دوسالانه)

در دنیایی که هویت‌های فرهنگی و دینی زیر سایه تهاجم مدرنیته قرار گرفته‌اند، هنر مقاومت به عنوان زبان گویای حق‌طلبی و پایداری در برابر ظلم ایستاده است. در گفت‌وگوی پیش‌رو، حجت‌الاسلام فیاض، امام جمعه شمال شهر اصفهان، از نسبت هنر با دین، مفهوم مقاومت در جهان امروز و نقش هنرمند در ترویج گفتمان پایداری سخن می‌گوید. ایشان تأکید می‌کنند که هنر مقاومت تنها محدود به محتوا نیست، بلکه فرم هنری نیز باید در خدمت بیان حقیقت باشد. از نگاه وی، هنر مقاومت در تقابل با دیدگاه «هنر برای هنر» قرار دارد و پیوندی ناگسستنی با دین و ارزش‌های متعالی دارد. این گفت‌وگو همچنین به چالش‌های هویتی جامعه در برابر مدرنیسم، نقش هنر در تقویت روحیه عمومی، و ضرورت تبیین گفتمان مقاومت در سطح بین‌المللی می‌پردازد. حجت‌الاسلام فیاض با اشاره به تحریف‌های صورت‌گرفته در متون دیگر ادیان، هنر مقاومت را میراثی زنده و پویا از تعالیم اسلامی می‌داند که می‌تواند الهام‌بخش ملت‌های مظلوم باشد. در بخش پایانی، ایشان به جایزه شهید بهروز مرادی به عنوان رویدادی شایسته و تأثیرگذار در ترویج هنر متعهد اشاره کرده و بر تداوم چنین حرکتی برای تقویت جریان هنر مقاومت تأکید می‌ورزند. این گفت‌وگو نه تنها درک عمیق‌تری از هنر مقاومت ارائه می‌دهد، بلکه نقش روحانیت و هنرمندان را در حفظ هویت اسلامی-ایرانی و مبارزه فرهنگی با استکبار جهانی ترسیم می‌کند.

*تعریف شما از هنر مقاومت و پایداری چیست؟ وقتی سخن از اضافه ای مانند مقاومت و پایداری با هنر می کنیم، نگاه ما تنها به مضمون و محتواست یا فرم هم در این نگاه دخیل می شود؟

بسم الله الرحمن الرحیم. سلام علیکم و رحمه الله .

هنر مقاومت و پایداری در واقع هنری است که از حقیقت متعالی به نام مقاومت و پایداری روایت می کنه و پایداری بر حق را به زبان هنر بازتاب می دهد و حتما در هنر پایداری علاوه بر مضمون و محتوا که یک حقیقت متعالی هست فرم هم خیلی اهمیت دارد، اگر که ما فرم مناسب و متناسب و هنرمندانه ای در بیان حقیقت مقاومت و پایداری نداشته باشیم این جا زبان حتما می شود زبان ناقصی در بیان حقیقت، و آن حقیقت پایداری به نحو شایسته بیان نمی شود و بازتاب داده نمی شود

* نسبت بین هنر و دین در هنر مقاومت و پایداری چه تفاوتی با دیگر نگاه ها و اقسام هنر دارد؟

در هنر مقاومت یک نسبت حقیقی و واقعی بین هنر و دین وجود دارد، در واقع هنر در این موضوع، یعنی هنر مقاومت، هنر راه کشف حقیقت و بیان حقیقت است، و دین هم اصل حقیقت است، پس این دو ارتباط خیلی دقیق و وسیع و عمیقی با همدیگر دارند، برخلاف قرائت های دیگری که از هنر و ارتباط هنر با محتوا و ارزش ها می شود، خوب در مقابل خیلی ها اصرار دارند که هنر را برای هنر تعریف بکنند و هنر را به هیچ عنوان در خدمت حقیقت نداند، در صورتی که اصلا هنر برای هنر امکان ندارد! حتی آن کسی هم که ادعا می کند که من هنرم هیچ تعلقی ندارد، و هیچ پیوستی ندارد، و هیچ نوع سوگیری ندارد، همین هم خودش یه نوع سوگیری است، خود همین ادعا هم یک نوع سوگیری و یک نوع ارتباط بین هنر و فکر و اندیشه است.

*هنر مقاومت و پایداری چه نقشی در پایبندی بیشتر افراد به اصول همزیستی جهانی و تلاش برای زندگی بهتر می تواند ایفا کند؟

در واقع هنر مقاومت یعنی هنر تکامل انسان در زندگی دنیایی است، یعنی هر چیزی که در زندگی دنیای انسان و تکامل انسان و سعادت انسان مد نظر هست همان آرمان هنر مقاومت است، این دو تا عینیت دارند، اگر بشر هنر مقاومت و هنر پایداری را به عنوان یکی از اصول زندگی خودش بداند، یعنی مقاومت در برابر ظلم، یعنی مقاومت در برابر کجروی ها، یعنی مقاومتِ ماندن در مسیر انسانیت، این ها کاملا منطبق با همان اصول هم زیستی جهانی است، یعنی آدم های اهل مقاومت به نظر من همزیستی خیلی خیلی بهتری دارند با بقیه اقشار جامعه، چون مقاومت یکی از اصول انسانی است، یکی از راه های رسیدن سعادت انسانی است، پس حتما باعث همزیستی جهانی و رسیدن به زندگی بهتر هم خواهد شد.

*نگاه روحانیون و محققان ادیان مختلف به هنر و به خصوص هنر مقاومت و پایداری چه نگاهی بوده و هست؟

محققان و مبلغان بقیه ادیان من حالا خصوصا در رابطه با دو دین زنده دنیا غیر از اسلام اگر بخواهم عرض بکنم یکی مسیحیت و یکی یهودیت است، باید این طور بگویم که مسیحیت و یهودیت تحریفات بسیار گسترده و وسیعی در محتوای متون کتاب مقدسشان انجام شده است که سر جای خودش قابل بحث هست، الان خصوصا در مسیحیت چیزی به عنوان مقاومت و پایداری تقریبا وجود ندارد، یعنی متاسفانه اون بخشی که به مبارزه با ظلم استکبارستیزی و حق طلبی مربوط می شود در کتاب آسمانی مسیحیت در طول زمان تحریف شده است و از متن اصلی حذف شده است، در متون فعلی هم اگر شما نگاه کنید تقریبا چیزی به عنوان مقاومت و پایداری در آن وجود ندارد، به خاطر تحریف هایی که بوده است، در یهودیت خوب یه مقداری این هست، منتها همراه با نگاه های نژادپرستانه است، یعنی مقاومت و هنر پایداری و ایستادگی وجود دارد، منتها به معنای ناقص و معنای نژادپرستانه اش، از این جهت که آن ها خودشان را قوم و نژاد برتر می دانند و بقیه انسان ها و بقیه پیروان ادیان را اقوام و انسان های درجه دو می بینند، همراه با نگاه های افراطی و نژادپرستانه شده است، از این جهت آن جا هم تحریف بزرگی اتفاق افتاده است.

*با وجود اتفاقات تازه در جبهه مقاومت و همچنین جهت اصلاح سبک زندگی، پرداختن به هنر مقاومت و پایداری در ابعاد مختلف تا چه اندازه مهم و ضروری است؟

خوب اتفاقاتی که تقریبا در این دو سال در جبهه مقاومت و شرایط منطقه ای افتاده در واقع کل دنیا هم به یک نحوی مرتبط با موضوع شده اند و دغدغه امروزه خیلی از مردم دنیا شده است، اتفاقاتی که در جبهه مقاومت می افتد؛ بیش از پیش انسان های دنیا را به منطق مقاومت و پایداری توجه داده است، به هر حال یک عده ای برای دفاع از جان و مال و سرزمین و عقیده و آرمان هایشان در حال مقاومتند، در حال پایداریند، این پایداری ستایش شده از طرف مردم دنیا، و حمایت ویژه شده است از این پایداری، و از این مقاومت، یعنی بقیه مردم دنیا روی این صحه گذاشته اند. که تنها راه نجات مردم مظلوم فلسطین و لبنان و امثالهم مقاومت در برابر ظلم است، و در واقع گفتمان مقاومت و پایداری را تبدیل کرده است به یک گفتمان جهانی.

*به عنوان امام جمعه، چه نقش‌هایی را در ترویج فرهنگ مقاومت و پایداری در جامعه محلی خود ایفا می‌کنید و چگونه می‌توانید جوانان را به این ارزش‌ها ترغیب کنید؟

محور اساسی انقلاب اسلامی ایران استکبارستیزی بوده است، یکی از مبانی مهم انقلاب اسلامی استکبار ستیزی و مبارزه با طاغوت بوده است، چون خداوند به انبیای الهی دوتا ماموریت اساسی داده است: یکی «ان عبادالله» مردم را دعوت کنند به بندگی خدا، یکی هم «واجتنبوا الطاغوت» اجتناب و دوری و مبارزه با طاغوت است. قاعدتا انقلاب اسلامی هم در همین مسیر گام برمی دارد . پس یکی امام جمعه یک مبلغ دینی، یک اسلام شناس است، یک کسی است که دغدغه دارد به اسلام خدمت بکند، قاعدتا هر چقدر که مبانی انقلاب اسلامی را، هرچقدر گفتمان مقاومت و پایداری را به عنوان اصل اساسی "انسانی، اسلامی" و راه رسیدن به عزت، و راه رسیدن به کمال انسانی را معرفی کند به جامعه و به نسل جوان، در واقع نقش خودش را در ادای دین به اسلام و انقلاب بهتر انجام داده است.

* به نظر شما، بزرگترین چالش‌های اجتماعی که امروز جامعه ما با آن‌ها مواجه است و نیاز به مقاومت و پایداری دارد، چیست؟

به نظر من یکی از بزرگترین چالش های اجتماعی که جامعه ما و امثال ما را با مخاطره مواجه کرده است، تضعیف و تخریب هویت ملی ماست، یعنی روند مدرنیزاسیون و مدرن شدن دنیا و در واقع تهاجم فرهنگ مدرنیسم به هویت های ملی سایر کشورها، این بزرگترین چالش اجتماعی جهان معاصر است، به هر حال کشورهای مختلف هویت ملی مستقل خودشان را دارند این هویت ریشه در تاریخشان دارد، ایران اسلامی هم همین طور است، ما یک هویت ایرانی اسلامی داریم که بزرگ ترین چالش جامعه ما این است که این هویت در بخش های مختلف مورد تهاجم فکری، فرهنگی قرار گرفته است که باید از این گزند و این تهاجم حفظ بشود.

* با توجه به تحولات جهانی و تهدیدات مختلف، چگونه می‌توان مفهوم مقاومت را در سطح بین‌المللی گسترش داد و به حفظ هویت اسلامی کمک کرد؟

ما برای ترویج فرهنگ مقاومت در سطح بین المللی شاید نیاز نداشته باشیم که صرفا و مشخصا فقط از خودمان و از ایران بگوییم، ما باید گفتمان مقاومت را تبیین بکنیم، ما باید استقلال ملت ها را بدان بها دهیم و ترویج بکنیم، ما باید مخاطراتی که استعمار نوین برای ملت ها و برای انسان ها به وجود آمده را تبیین بکنیم، ما باید استعمار نوین و برده داری نوین را برای جوامع غیر از خودمان تبیین بکنیم، که متوجه بشوند که اگر یک زمانی استعمارگرها با توپ و تفنگ و این ها یه کشورهایی را مستعمره خودشان می کردند، الان این طور نیست، الان عملا استعمار فکری شده است، عملا برده داری نوین است، و آن انسان ها از انسانیت خودشون، از حقیقتشان، از سعادتشان، از کمال انسانی، در واقع به واسطه این نوع تهاجم فکری و هویتی که به آن ها می شود دارند آسیب می بینند، خود این که تبیین شود، یعنی برای کمال انسانی تبیین کنیم، اگر موانعش که یکی از بزرگترین موانع جبهه طاغوت و استکبار جهانی هست براشون بگوییم، قاعدتا آن ها به جبهه مقاومت و به تفکر مقاومت می پیوندم.

*جایزه شهید بهروز مرادی تا چه اندازه می تواند به ایجاد یک جریان هنری و علمی کمک کند؟

در رابطه با جایزه شهید بهروز مرادی؛ بنده عرض می کنم که به لطف خدا این فرآیند، این جایزه، این دوسالانه و این همایشی که برگزار شد، بسیار، بسیار، به نظر بنده به جا و بسیار شایسته بود، توجه به هنر متعالی مقاومت توسط یک انسان متعالی اهل مقاومتِ هنرمند، حتما یک اتفاق ارزشمند و قابل تقدیر و ستایش بود، که پرداختن و روایت از این انسان یعنی هنرمندهای متعهد که هم به فرم توجه داشتند و هم فرمشان در خدمت بازنمایی محتوای متعالی بوده است، حتما در ترویج فرهنگ مقاومت تاثیر بسزایی دارد، انشاالله که این امر ادامه پیدا بکند و تکثیر بشود.